Hard diskten gelen tıkırtı sesi (İngilizce "click of death" olarak da anılır) neredeyse her zaman fiziksel bir arızanın işaretidir. Disk normalde sessiz çalışır; düzenli aralıklarla tekrarlayan tık-tık sesi duyuyorsanız cihaz kendini toparlamaya çalışıyor ama başaramıyor demektir. Bu noktada atacağınız adımlar, verinize ulaşıp ulaşamayacağınızı doğrudan belirler.
Kısa cevap: diski hemen kapatın ve tekrar çalıştırmayın. Nedenini ve istisnalarını aşağıda açıklıyoruz.
Hard disk neden tıkırtı sesi çıkarır?
Geleneksel bir hard disk (HDD), dönen manyetik plakalar ve bu plakaların üzerinde saç telinden ince bir mesafede hareket eden okuma-yazma kafalarından oluşur. Tıkırtı sesi, bu mekanik parçalardan birinin görevini yapamamasıyla ortaya çıkar.
Okuma-yazma kafası arızası
En yaygın sebep budur. Kafa, veriyi bulmak için plaka üzerinde konumlanamadığında sürekli başlangıç noktasına geri döner; bu geri dönüş hareketi tık sesini üretir. Kafanın plakaya değmesi ("head crash") durumunda yüzeydeki manyetik tabaka da zarar görebilir.
Motor veya mil (spindle) sıkışması
Plakaları döndüren motor sıkıştığında disk gereken hıza ulaşamaz. Cihaz dönmeye çalışıp başaramadıkça ritmik bir ses çıkarır. Bu genellikle darbe veya düşme sonrası görülür.
Servo ve konumlandırma hataları
Plaka üzerindeki servo bilgisi, kafanın doğru izi bulmasını sağlar. Bu bilgi okunamadığında kafa tekrar tekrar kalibrasyon dener ve ses buradan gelir.
Elektronik ve besleme kaynaklı durumlar
Daha seyrek olsa da yetersiz güç veya arızalı devre kartı, motorun düzgün çalışmasını engelleyerek benzer seslere yol açabilir. Belirtiler örtüştüğü için sesin kaynağını dışarıdan kesin ayırmak çoğu zaman mümkün değildir; bunu ancak kontrollü bir inceleme gösterir.
Tıkırtı sesi gelen diskte ne yapılmamalı?
Fiziksel arızalı bir diskte her deneme, kurtarılabilir veriyi biraz daha azaltır. Aşağıdakilerden kaçının:
- Tekrar tekrar takıp çıkarmayın. Her açılışta arızalı kafa plaka yüzeyini biraz daha aşındırabilir.
- CHKDSK veya disk onarım araçları çalıştırmayın. Bu araçlar arızalı diski uzun süre okumaya/yazmaya zorlar ve durumu kötüleştirebilir.
- Format atmayın, yeni bölüm oluşturmayın. Disk erişilebilir görünse bile yazma işlemi mevcut veriyi riske atar.
- Veri kurtarma yazılımı denemeyin. Yazılımlar mantıksal arızalar içindir; fiziksel arızalı bir diski saatlerce okumaya zorlamak zarar verir.
- Dondurucuya koymayın. İnternette dolaşan bu yöntem, ısı farkıyla içeride yoğuşan nem yüzünden kurtarma ihtimalini tamamen bitirebilir.
- Diski kendiniz açmayın. Plakalar, normal oda havasındaki toz parçacıklarına bile çok hassastır; açmak kontrollü bir ortam gerektirir.
Her arıza aynı değildir; bazı durumlarda disk kısa süre erişilebilir kalır, bazılarında ilk saniyelerde tamamen durur. Bu yüzden "önce bir deneyeyim" yaklaşımı çoğu zaman en pahalıya mal olan adımdır.
Veriler kurtarılabilir mi?
Bunun tek ve kesin bir cevabı yoktur. Kurtarma ihtimali arızanın niteliğine, plaka yüzeyinin zarar görüp görmediğine ve diske arıza sonrası ne yapıldığına bağlıdır. Kafası arızalanmış ama plakası sağlam bir diskte, uygun donör parça ve kontrollü ortamla veriye ulaşma şansı çoğu zaman yüksektir. Plaka yüzeyi fiziksel olarak çizilmişse, o bölgedeki veri kalıcı olarak kaybolmuş olabilir.
Belirleyici olan çoğu zaman arızanın kendisi değil, sonrasında yapılanlardır. Diske hiç dokunulmadan getirilen bir cihazda seçenekler açık kalır; defalarca çalıştırılmış bir diskte ise ihtimal her denemeyle düşer.
Profesyonel veri kurtarma ne zaman gerekir?
Tıkırtı sesini duyduğunuz anda, yani daha ilk saniyede. Fiziksel arızalar yazılımla çözülemez ve ev ya da ofis koşullarında yapılan denemeler durumu geri döndürülemez biçimde kötüleştirebilir. Disk kritik veri taşıyorsa cihazı kapatıp bir uzmana ulaştırmak en güvenli yoldur.
Şişli'deki laboratuvarımızda tıkırtı sesi gelen diskleri kontrollü ortamda inceliyor, orijinal diske yazmadan sektör bazlı kopya üzerinden çalışıyoruz. Durumunuzu değerlendirmek için profesyonel veri kurtarma hizmetimizden ücretsiz ön analiz talep edebilirsiniz. Ön inceleme sizi bağlamaz; işlem ve ücret ancak siz onayladıktan sonra başlar.