3-2-1 kuralı, yedekleme konusunda en yaygın kabul gören yaklaşımdır: verinizin 3 kopyası olsun, bunlar 2 farklı ortamda tutulsun ve 1 kopya şirket dışında bulunsun.
Pratikte nasıl kurulur?
- Asıl veri: sunucu veya çalışma bilgisayarı
- Yerel yedek: NAS cihazı, otomatik günlük yedekleme
- Şirket dışı yedek: bulut veya farklı lokasyonda disk
En kritik adım, yedekleri düzenli olarak geri dönüş testinden geçirmektir. Test edilmemiş yedek, yedek sayılmaz.
Kuralın her parçası neden var?
3 kopya: Tek bir kopyanın bozulma ihtimali düşük görünür; ama disk, kullanıcı hatası ve zararlı yazılım birbirinden bağımsız risklerdir. Kopya sayısı arttıkça aynı anda hepsinin kaybolma ihtimali düşer.
2 farklı ortam: Aynı tür cihazda tutulan kopyalar aynı sebeple birlikte bozulabilir. Biri sunucu diski, biri NAS, biri harici disk ya da bulut gibi farklı ortamlar kullanın.
1 şirket dışı kopya: Yangın, su baskını, hırsızlık ya da fidye yazılımı yalnızca tek bir lokasyonu etkiler. Şirket dışındaki kopya, ofisteki her şey gitse bile işe dönüş yolunuzu korur.
Fidye yazılımı çağında küçük bir ek: değiştirilemez ya da çevrimdışı kopya
Bugün birçok kurum 3-2-1 kuralına bir adım ekliyor: kopyalardan biri çevrimdışı olmalı ya da silinemez/değiştirilemez olarak saklanmalı. Çünkü fidye yazılımı ağda erişebildiği her yedeği de şifrelemeye çalışır. Sürekli bağlı bir NAS, aynı ağdaki bir paylaşım ya da bağlı harici disk bu yüzden tek başına yeterli değildir.
Önce neyi yedeklediğinize karar verin
- Sunucudaki paylaşım klasörleri ve muhasebe/ERP veritabanları
- Çalışan bilgisayarlarındaki masaüstü ve Belgeler klasörleri (kullanıcılar dosyayı çoğu zaman buraya koyar)
- E-posta (bulut posta kullanıyorsanız da posta kutusu ayrıca yedeklenebilir)
- Yapılandırma dosyaları: güvenlik duvarı, switch, sunucu ayarları
Her şeyi aynı sıklıkta yedeklemek gerekmez. Hangi verinin kaybının işi durduracağını ayırın; onu daha sık yedekleyin.
İki soru: ne kadar veri kaybedebilirsiniz, ne kadar sürede dönmelisiniz?
- Ne kadar veri kaybı kabul edilebilir? Günlük yedek, en kötü durumda bir günlük işi kaybetmek demektir. Bu çoğu işletme için fazla olabilir; kritik veride yedek sıklığı artırılır.
- Ne kadar sürede geri dönmeniz gerekir? Çok büyük bir yedeği internetten geri indirmek günler sürebilir. Hızlı dönüş gerekiyorsa yerel kopya da bulundurulur.
Geri yükleme testi nasıl yapılır?
- Yedekten rastgele birkaç dosyayı ayrı bir klasöre geri yükleyin; açılıyor mu kontrol edin.
- Ayda bir kez, bir klasörün ya da bir sanal makinenin tam geri yüklemesini deneyin.
- Yedek yazılımının "başarılı" bildirimine tek başına güvenmeyin; boyut ve tarih tutarlı mı bakın.
- Test sonucunu yazın. Kimin yaptığı ve ne zaman yapıldığı kayıt altında olsun.
En sık yapılan hatalar
- Yedeği ilk kurduktan sonra bir daha bakmamak
- Yedek diskini sunucuya sürekli bağlı bırakmak
- Yalnızca sunucuyu yedekleyip çalışan bilgisayarlarını unutmak
- Şifrelenmiş yedeğin anahtarını yedeğin yanında tutmak ya da hiç saklamamak
- Eski yedeklerin sınırsız birikip diski doldurması ve yeni yedeklerin sessizce durması
Yedekleri ne kadar süre saklamalı?
Yalnızca son yedeği tutmak yetmez. Fidye yazılımı ya da yanlışlıkla silinen bir klasör çoğu zaman günler sonra fark edilir; o zamana kadar yedekler de bozulmuş hâlini almış olabilir. Bu yüzden yedekleri kademeli saklamak gerekir: son günlerin günlük kopyaları, son haftaların haftalık kopyaları ve birkaç aylık geriye dönük kopyalar.
Sektörünüzde belirli saklama yükümlülükleri varsa (muhasebe kayıtları gibi), süreleri mali müşavirinizle ya da hukuk danışmanınızla netleştirin; teknik tarafı ona göre kuralım.
Bulut senkronizasyonu yedek değildir
OneDrive, Google Drive ve benzeri servisler dosyalarınızı cihazlar arasında eşitler. Bir dosyayı yanlışlıkla silerseniz ya da fidye yazılımı şifrelerse, bu değişiklik de buluta yansır. Sürüm geçmişi bir ölçüde koruma sağlar ama süresi ve kapsamı sınırlıdır. Senkronizasyon kullanışlı bir katmandır; tek başına 3-2-1 kuralının yerine geçmez.
Bulut yedeği seçerken sorulacaklar
- Veri nerede saklanıyor ve kişisel veri içeriyorsa bu KVKK açısından uygun mu?
- Yedekler şifreleniyor mu, anahtarı kim tutuyor?
- Hesabınız ele geçirilirse yedekleri silmek mümkün mü; iki adımlı doğrulama ve silme koruması var mı?
- Büyük bir geri yüklemede veriyi indirmek ne kadar sürer?
- Maliyet depolanan veriyle mi, indirilen veriyle mi artıyor?
Küçük bir ofis için örnek kurulum
Bu yalnızca bir örnektir; gerçek kurulum veri hacmine ve bütçeye göre değişir:
- Sunucu ve çalışma bilgisayarlarındaki kritik klasörler her gece NAS cihazına yedeklenir.
- Haftada bir, NAS'taki yedek bir harici diske kopyalanır; disk takılı bırakılmaz, ayrı bir yerde saklanır.
- Aynı veri şifrelenerek buluta da gönderilir.
- Ayda bir, rastgele bir klasör ya da dosya yedekten geri yüklenerek test edilir.
Yedeklemenin sahibi kim olmalı?
Yedekleme "otomatik" olsa bile birinin sorumluluğunda olmalı. Yedek görevinin başarısız olması durumunda e-posta bildirimi kime gidiyor, o kişi tatildeyse kim bakıyor, geri yükleme nasıl yapılır? Bu soruların cevabı yazılı bir sayfada durmalı. Sunucu ya da NAS arızası anında acele ederken doğru adımı hatırlamak zordur.
Mimari ve kurumsal ölçekli çözümler için yedekleme hizmeti ve felaket kurtarma sayfalarımıza bakabilirsiniz.
